Aşı Sonrası Omuz Ağrısı

Grip aşıları ve diğer aşılar zaman zaman omuz yaralanmalarına yol açabilir ve bu durum, omuzun dinlendirilmesinden cerrahi müdahaleye kadar değişen tedaviler gerektirebilir. Aşı olduktan günler veya haftalar sonra yoğun omuz ağrısı mı yaşıyorsunuz? Ağrı gece uyumanızı mı zorlaştırıyor? Yakın zamanda aşı olduysanız ama omuz ağrınız geçmiyorsa, Aşı Uygulamasıyla İlişkili Omuz Yaralanması (SIRVA) adı verilen bir durumunuz olabilir.

Aşı sonrasında hafif ağrı beklenen bir durumdur; genellikle geçici olup, tedavi gerektirmeden hızla kaybolur. Önemli olan, aşıya bağlı geçici omuz ağrısı ile ciddi doku hasarını gösteren kronik ağrı arasındaki farkı anlamaktır. Omuz yaralanması tedavi edilmezse, kalıcı hasar ve omuz fonksiyon kaybı gelişebilir. Aşı sonrası omuz ağrısının olası nedenlerini anlamak, bu durumun önlenmesine veya uygun tedavinin uygulanmasına yardımcı olabilir.

Aşı Sonrası Omuz Ağrısına Neler Sebep Olur?

Deltoid kasına (koltuk altı üzerinde yoğun kas) yapılan intramüsküler aşılar genellikle enjeksiyon bölgesinde lokal reaksiyonlarla (kızarıklık, hafif kanama gibi) ilişkilidir. Enjeksiyon bölgesinde en sık görülen sorunlar; ağrı, deri kızarıklığı (eritema) ve şişliktir (ödem). Ayrıca kısa süreli ağrı, genellikle hafif ve geçici bir yan etki olarak bildirilir.

Aşı sonrası belirli bir rahatsızlık derecesi beklenirken, bazı kişiler bazen ciddi ve sürekli omuz ağrısı yaşayabilir; bu durum değerlendirme ve tedavi gerektirir. Bu tür yaralanmalar genellikle aşı sonrası birkaç dakika veya gün içinde ortaya çıkar ve uzun süreli veya kalıcı omuz fonksiyon bozukluğuna yol açabilir. Bu durum nadirdir; grip aşılarıyla ilgili raporlara göre ciddi omuz ağrısı (SIRVA gibi) görülme sıklığı milyon kişide yaklaşık iki kişidir. Ancak, dünya genelinde daha fazla insan aşılandıkça bu sayının artması beklenmektedir.

Enjeksiyon komplikasyonları genellikle iğne yerleştirme hatası, aşı serumuna lokal reaksiyon veya faktörlerin kombinasyonu ile ilişkilidir (alerjik reaksiyon ve iğne yerleştirme gibi). Kronik ağrı ve hareket kısıtlılığı gelişirse, klinik değerlendirme genellikle şunları içerir:

  • Fizik muayene

  • Tıbbi geçmiş değerlendirmesi

  • Tanısal görüntüleme

    • Radyografi

    • Manyetik rezonans görüntüleme (MR)

    • MR nörografi (sinir görüntüleme)

Tedavi, şiddet derecesine göre önerilir ve non-steroid antiinflamatuvar ilaçlar (NSAID), kortikosteroid enjeksiyonları ve fizik tedavi içerebilir. Enfeksiyon veya ciddi omuz dokusu hasarı gelişirse cerrahi gerekebilir. Günümüzde aşı sonrası en sık bildirilen omuz ağrısı vakaları, grip ve koronavirüs aşılarıyla ilişkilidir.

Grip ve COVID-19 Aşıları

ABD’de nüfusun yaklaşık %50’si yıllık grip aşısı olmaktadır; bu, yılda 150 milyondan fazla aşı demektir. Hafif ve orta dereceli omuz ağrısı yaygın bir yan etki olmasına rağmen, SIRVA 2017 yılına kadar Ulusal Aşı Yaralanma Tazminat Programı (VICP) listesine eklenmemiştir. Son on yılda omuz yaralanması ile ilgili talepler sürekli artmış, çoğu vaka kadınlarda bildirilmiştir. Bu artışın artan yaralanma veya uygulama hatalarından ziyade, daha önce raporlanmamış yaralanmalarla ilişkili olduğu düşünülmektedir.

ABD Aşı Yan Etki Bildirim Sistemi’ne göre, 2010–2017 yılları arasında ABD’de 900 milyon doz grip aşısı uygulandı; 48 saat içinde görülen ve yedi günden uzun süren atipik omuz ağrısı bildiren vaka sayısı 1.200’den fazladır. Bu rakam, aşıyla ilişkili bildirilen yan etkilerin yaklaşık %2’sini temsil eder. Ancak bazı kişiler kronik omuz ağrısını aşıyla ilişkilendirmeyebilir veya bu yan etkiyi sağlık profesyoneline bildirmeyebilir.

COVID-19 pandemisi nedeniyle, ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC) nüfusun yaklaşık %70’ini aşılamayı hedeflemiştir. Bireyin aldığı aşı türüne bağlı olarak, ilk COVID-19 aşısı iki enjeksiyon gerektirebilir ve bunlar üç ila sekiz hafta arayla uygulanır. Takviye dozlar, muhtemelen yıllık öneri haline gelmiştir ve 5 yaş ve üzeri yetişkinler ve çocuklar için teşvik edilmektedir.

COVID-19 aşılarıyla ilgili raporlar da nadiren ciddi omuz ağrısı ve sınırlı hareket açıklığı vakalarını bildirmiştir. Grip aşılarında olabileceği gibi, bu komplikasyon genellikle yanlış aşı uygulama tekniğine bağlanır. Bu durumun önlenmesi için sağlık profesyonellerinin enjeksiyon bölgesini doğru belirlemesi, uygun uzunlukta iğne kullanması ve iğneyi doğru konumda yerleştirmesi önerilmektedir.

Grip ve COVID-19 aşıları en yaygın yıllık aşıları temsil eder. Bu aşıların sık uygulanması, aşı sonrası sürekli omuz ağrısı riskini artırır. Önümüzdeki birkaç yıl içinde Amerikalıların yılda yaklaşık 500 milyon aşı alması beklenmektedir. Bu nedenle, omuz ağrısı şikayetlerinde veya SIRVA’nın daha ciddi vakalarında artış beklenmektedir.

Aşıyla İlişkili Ciddi Yan Etkiler

Deltoid kası (omuz eklem hareketini sağlayan ana yapı) zarar görürse ciddi yan etkiler oluşabilir. Yanlış aşı tekniği ayrıca omuz kapsülü, rotator cuff, subdeltoid ve subakromial bursayı etkileyebilir. Ayrıca deltoide sinir sağlayan aksiller sinir de risk altındadır.

  • Enjeksiyon iğnesi kapsüle çok derin girerse enfeksiyon (bursit, septik artrit) veya bursal iltihap gelişebilir.

  • Rotator cuff’a girerse tendonit veya yırtık meydana gelebilir.

  • Subakromial veya subdeltoid bursaya girerse donuk omuz (adhesive capsulitis) ve bursit oluşabilir.

  • Aksiller sinire yakın veya içine girerse karıncalanma (parestezi), uyuşma ve sinir tahrişi olabilir.

  • Yanlış konum enfeksiyon riskini artırabilir: apse, selülit, septik artrit, septik bursit, osteomiyelit.

Aşı serumuna anormal inflamatuvar yanıt veya alerjik reaksiyon da ağrı ve tahrişe yol açabilir. Alerjik reaksiyonlar genellikle jelatin ve yumurta proteinlerinden kaynaklanır. Diğer olası alerjenler: lateks, maya (HPV aşısı), COVID-19 mRNA aşılarında polietilen glikol, Johnson & Johnson COVID-19 aşısında polisorbate.

Yaşlı bireyler, aşı sonrası kronik omuz yaralanmalarına daha duyarlıdır. Özellikle 65 yaş üstü yetişkinlerin büyük çoğunluğu rotator cuff yırtığına sahiptir ve aşı sonrası ciddi yan etki riski artar.

Aşağıdaki durumlarda hemen doktora başvurulmalıdır:

  • Enjeksiyon bölgesinde 24 saatten sonra artan hassasiyet, kızarıklık veya şişlik

  • Aşı sonrası ilk 24–48 saatte giderek artan ağrı

  • 2–3 gün içinde geçmeyen ateş, uyuşma veya karıncalanma

Şiddetli omuz ağrısı tedavi edilmezse kalıcı hareket kısıtlılığı ve ciddi komplikasyonlar gelişebilir.

Aşıya Bağlı Omuz Ağrısının Yönetimi

Aşı sonrası sürekli ve şiddetli omuz ağrısı yaşayan kişiler fizik tedavi uzmanı (FizyoWE) ile çalışmaktan fayda görebilir. Tedavi, omuzdaki hareket açıklığını artırmayı, esnekliği geliştirmeyi, şişlik ve sertliği azaltmayı hedefler.

Fizik tedavi uzmanı her danışan özel plan geliştirir: yaralanma değerlendirmesi, tıbbi geçmiş, ağrının olası nedenleri ve günlük alışkanlıklar göz önünde bulundurulur.

Tedavi planı genellikle inflamasyonu hedef alır: eklem germe, manuel masaj teknikleri ile sert dokular gevşetilir, kan akışı artırılır ve kas fonksiyonu desteklenir. Şiddetli omuz yaralanması cerrahi gerektiriyorsa, operasyon sonrası fizik tedavi önerilir. Cerrahi öncesi fizik tedavi alan danışanlar, kas kondisyonu sayesinde daha hızlı iyileşebilir.

Omuz ağrısı günlük işleri veya uyumayı zorlaştırıyorsa, fizik tedavi uzmanına danışmak en doğru yaklaşımdır.